اثربخشی آموزش نظریه ذهن بر بهبود نظریه ذهن و مهارت اجتماعی دانش‌آموزان ناشنوا

نویسندگان
دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی آموزش نظریه ذهن بر بهبود نظریه ذهن و مهارت اجتماعی در کودکان ناشنوا بود. این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی می‌باشد. جامعه آماری در این پژوهش، کلیه دانش آموزان پسر ناشنوا شهر اردبیل بود که در مدارس استثنایی استان اردبیل در سال تحصیلی 1394-1393 مشغول به تحصیل بودند. نمونه پژوهش حاضر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. نمونه مورد نظر دانش‌آموزان ناشنوا، که دارای والدین شنوا بودند، انتخاب شدند و بعد از آن به صورت تصادفی در دو گروه 8 نفری گروه کنترل و گروه آزمایشی قرار گرفتند. حجم نمونه مورد نظر شامل 16 کودک ناشنوای پنجم وششم ابتدایی بود. ابزار بکار گرفته شده در این پژوهش شامل آزمون نظریه ذهن و مقیاس مهارت اجتماعی بودند. داده‌ها با استفاده از آزمون کوواریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که با کنترل پیش آزمون، بین گروه‌های آزمایش و گروه گواه از لحاظ بهبود سطح نظریه ذهن تفاوت معنی داری وجود دارد (000/0>P). بنابراین آموزش نظریه ذهن در بهبود نظریه ذهن کودکان ناشنوا موثر بوده است. همچنین، با کنترل پیش آزمون، بین گروه‌های آزمایش و گروه گواه از لحاظ بهبود مهارت‌های اجتماعی تفاوت معنی داری مشاهده نشد (654/0>P). بنابراین آموزش نظریه ذهن در بهبود مهارت‌های اجتماعی کودکان ناشنوا موثر نبوده است. بنابر نتایج پژوهش، کودکان ناشنوا در کسب نظریه ذهن دچار نارسایی‌هایی می باشند و آموزش تکالیف باورهای غلط در بهبود و تسریع رشد نظریه ذهن کودکان ناشنوا موثر می باشد.
کلیدواژه‌ها

منابع فارسی
ادیب سرشکی، ن. (1389). اثر آموزش نظریه ذهن بر بهبود رفتار انطباقی دانش آموزان عقب مانده ذهنی. طرح اعتبار بخشی دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی، چاپ نشده.
انصاری نژاد، س؛ موللی، گ؛ ادیب سرشکی، ن. (1389). اثر بخشی آموزش نظریه ذهن بر ارتقاء سطوح نظریه ذهن دانش آموزان کم توان ذهنی آموزش پذیر. پژوهش های روانشناسی بالینی و مشاوره،1، 105-120.
بخشی بارزیلی، م؛ میکائیلی، ع. (1390). نظریه ذهن و رابطه آن با کفایت اجتماعی درکودکان با نیازهای ویژه. تعلیم و تربیت استثنایی، 108، 5-13.
به پژوه، ا. (1391). خانواده و کودکان با نیازهای ویژه. آوای نور، تهران.
بهشتی اقدم، ا. (1389). مقایسه نظریه ذهن در کودکان ناشنوا و عادی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.
بیابانگرد، ا. (1384). مقایسه مهارت های اجتماعی کودکان نابینا، ناشنوا و عادی. پژوهش درحیطه کودکان استثنایی، 1، 1-14.
چمن دستی، ش. (1387). آموزش مهارت های اجتماعی به کودکان ناشنوا. ماهنامه کودک، ماهنامه آموزش و اطلاع رسانی، 46، 26-27.
حاجلو، ن؛ انصاری، ا. (1390). بررسی شیوع اختلال شنوایی و علل مرتبط با آن در استان اردبیل. فصلنامه شنوایی شناسی، 20، 116-127.
حسن زاده، س. (1384). تئوری ذهن در کودکان ناشنوا. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 2، 19-44.
حسن زاده، س. (1388). روانشناسی وآموزش کودکان ناشنوا. انتشارات سمت، تهران.
خانجانی، ز؛ هداوندخانی، ف. (1386). نظریه ذهن: تحول و رویکردها. فصلنامه علمی پژوهشی روانشناسی دانشگاه تبریز،4، 89-119.
داهرتی، م. (2009). نظریه ذهن، چگونه کودکان افکار و احساسات دیگران را درک میکنند؟ (ترجمه زینب خانجانی و فاطمه هداوندخانی. سمت، تهران.
شهیم، س. (1378). بررسی مهارتهای اجتماعی در گروهی از کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر با استفاده از نظام درجه بندی مهارت اجتماعی. مجله روانشناسی و علوم تربیتی تهران، 4، 19-36.
قمرانی، ا؛ البرزی، ش؛ خیر، م. (1385). بررسی روایی و اعتبار آزمون نظریه ذهن در گروهی از دانش آموزان عقب مانده ذهنی عادی در شیراز. مجله روانشناسی، 38 ،181-199.
محرمی، ا. (1390). مقایسه ی هویت یابی، از خودبیگانگی و مهارت های اجتماعی بین نوجوانان واجد والدین و فاقد والدین. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه محقق اردبیلی.
محسنی، س؛ افروز، غ؛ حجازی، ا. (1386). تحول شناختی کودکان ناشنوا براساس نظریه ذهن. پژوهش در حیطه کودکان استثنایی، 23، 19-44.
محمدی پور، ط. (1376). آشنایی با ناشنوایان، آموزش توانبخشی آنان. سازمان بهزیستی، تهران.
مختاری، ی. (1389). بررسی اثربخشی آموزش نظریه ذهن بر مهارتهای اجتماعی کودکان با اختلال اسپرگر . پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.
مشهدی، ع؛ محسنی، ن. (1385). بررسی مقایسه ای توانشهای نظریه ذهن و نگهداری ذهنی عدد در کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر و کودکان عادی پیش دبستانی. مجله روانشناسی 38، 10،134-155.
مشهدی، ع. (1382). نظریه ذهن: رویکردی جدید به روانشناسی تحولی. تازه های علوم شناختی، 5،70-83.
میکاییلی، ن؛ آدینه، پ. (1391). مقایسه تئوری ذهن در بیماران اسکیزوفرنی و دوقطبی و وسواس فکری- عملی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه محقق اردبیلی .
نجاتی، ع؛ شریفی، و؛ علاقبندراد، ج. (1383). نقص نظریه ذهن در پسیکوز؛ آیا اسکیزوفرنیا اختصاصی است. اندیشه و رفتار، 9، 34-42.
نسائیان، ع؛ عبداله زاده رافی، م؛ مرادی، م؛ کاوه، م. (1389). تاثیر آموزش باورهای کاذب بر پاسخ گویی به تکالیف نظریه ذهن در کودکان3 تا6 سال، روانشناسی معاصر، 5، 7-63.
نوذری، ق. (1384). بررسی و مقایسه بلوغ اجتماعی پسران نابینا و ناشنوای پایه پنجم ابتدایی مدارس استثنایی شهر تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

منابع انگلیسی
Agustin, L., Huepe, D., Gempp, R., Gutiérrez,V., Rivera-Rei, A., Toledo, M. (2013). Empathy, sex and fluid intelligence as predictors of theory of mind. Personality and Individual Differences, 54, 616-621.
Arefi, M. (2010). Present of a causal model for social function based on theory of mind with mediating of Machiavellian beliefs and hot empathy. Procedia Social and Behavioral Sciences, 5, 694–697.
Astington, J.W. & Baird, J.A. (2005).Why Language Matters for Theory of Mind. Oxford University Press, Inc.
Costa, B.F. & Harries, P. (2001). Theory of Mind Development in Deaf Children: A Nonverbal Test of False-Belief Understanding. Journal of deaf studies and deaf education, 6,143-156.
Doherty, M.J. (2009). Theory of Mind: How Children Understand Others Thoughts and Feelings. Psychology Pressauother:Newyork.
Flavell, J.H., Miller, P.H. The interface of language and Theory of Mind, Miller SA. (1993). Cognitive Development. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. 3rd ed.
Jackson, A.L. (2001). Language facility and ToM development in deaf children. Journalof Deaf Studies and Deaf Education, 6, 158–173.
Gary, C.D. & Hosie, J.A. (1996). Deafness, Story Understanding, and Theory of Mind. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 10, 111-123.
Ghaffari, S., Banijamali, H., Ahadib, G., Ahghar,G. (2011). The investigation of the effectiveness of social skill training in theory of mind improvement in aggressive students and the assessment of its effective stability. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 30, 1519 – 1525.
Greshman, F. & Elliott, S. (1999). The social skills rating system. Criclepines
MN: American Guidance services.
Hale, C.M., & Tager-Flusberg, H. (2003).The influence of language on theory of mind :a train study. Development science, 3, 346-359.
Jackson,A.L (2001). Language Facility and Theory of Mind Development in Deaf Children. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 6, 158-173.
Lundy, J. (2002). Age and language skills in deaf children in relation to theory of minddevelopment. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 7, 34–56.
Marschark, M., Green, V., Hindmarsh, G., & Walker, S. (2000). Understanding theory ofmind in children who are deaf. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 41,1067–1073.
Najmi, B. (2010). The neuropsychological quality of attention peficit hyperactivity disorder (ADHD). Research in behavioral science, 5, 55-63.
Nathalie, N. & Marine, H. (2013). Compare Theory of Mind (ToM) emotion and belief abilities in 43 children with externalized behavior (EB) disorders presenting low intelligence. Research in Developmental Disabilities, 34, 2642-2660.
Taymaz Sari,O (2012). The theory of mind story books test validity and reabilty for Turkish preschool children. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 46, 3017 – 3020.
Peterson, C.C., & Siegal, M. (1995). Deafness, conversation and the theory of mind.Journal of Child Psychology and Psychiatry and Allied Disciplines, 36, 459–474.
Peterson, C.C., & Siegal, M. (1999).Representing inner worlds: Theory of mind inautistic, deaf, and normal hearing children. Psychological Science, 10, 126-12.
Peterson, C.C., & Siegal, M. (2000). Insights into theory of mind from deafness andautism.Mind and Language, 15, 123–145.
Russell, P.A., Hosie, J.A., Gray, C. D., Scott, C., Hunter, N., Banks, J. S., & Macaulay, M.C. (1998). The development of theory of mind in deaf children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 29, 663-669.
Slaby, T. & Gaura, T. (2003) Self – efficacy and personal goal setting, American education research journal, 39,903–910.
Froese, T., Stanghellini, G., Bertelli, M. (2013). It normal to be a principal mindreader? Revising theories of social cognition on the basis of schizophrenia and high functioning autism-spectrum disorders. Research in Developmental Disabilities, 34, 1376-1387.
Villiers, J.D. (2007). The interface of language and Theory of Mind. Lingua, 117, 1858–1878.
Want, W.S.C. & Siegal, M. (2002). Signposts to Development: Theory of Mind in Deaf Children. Child Development, 73, 768–778.
Yanjisu, J.H. & Chan, R.C.K. (2010). Do deaf adults with limited language have advanced theory of mind? Research in Developmental Disabilities, 31, 1491–1501.